Hepatit C Hastalarının Diyetinde Ne Olmalı?

Bana gerek telefondan gerek e-posta yolu ile en sık gelen sorulardan biri “hepatit c hastaları nelere dikkat etmeli” sorusu. Buna hepatit c diyetini(!) anlatarak cevap vermeye çalışacağım bugün.

Hepatit C diyeti diye spesifik bir konu aslında yok. Hatta bir doktor olarak baştan söylemeliyim ki hemen hemen hiçbir hastalık için “x diyeti” şeklinde kesin bir kür yoktur.  “Hepatit c hastaları ne yememeli” ve nelerden kaçınmalı sorusuna bulacağınız bir cevap sizleri karmaşık diyet listelerinden, kocakarı ilaçlarından uzak tutacak ve akıl sağlığınız için daha yerinde olacaktır diye düşünüyorum 🙂

Normal ve yağlı karaciğer, hepatit c
Normal karaciğer (solda) ve yağlı karaciğer (sağda)

Bazı durumlarda yememeniz gerekenler, yerseniz iyi olabilecekler ve vücudun dengesi için almanız gereken mineral ve vitaminlerden başka bir durum yok işin aslı. Yani bir gıda maddesi sizi tam anlamıyla iyileştirecek bilimsel bir kanıt bulunmaz.Tersi olarak herhangi bir gıda sizi durduk yere herhangi bir hastalık esnasında tam anlamıyla kötü etmez. Bu yüzden bugün hepatit c diyeti diye yazdığım konu ne sizi umutsuzluğa düşürsün ne de bu konu ile ilgili ederinden fazla bir umut besleyin. Yersem iyi olacaklar, yemezsem daha yararlı olacaklar ve almam gereken ekstra takviyeler (vitamin, mineral vb.) şeklinde konuyu kategorize etsek daha yararlı olacaktır.

Hepatit C Diyeti

1. Demir

Karaciğer vücuttaki demir metabolizmasında (işlenmesi ve atılması) en önemli organlarımızdan biridir.

İnsandan insana farklılık gösterse de aldığımız demirin çoğu vücudu doğal yollardan terk eder (dışkı vb. durumlar).

Kronik Hepatit C hastaları bazen demir atılımında zorluklar yaşarlar. Bu durum karaciğer, kan ve diğer organlarda aşırı demir birikimine yol açar. Bu aşırı yük ise biriktiği her organda olduğu gibi karaciğere de zarar vermeye başlar.

Aksi vakalar literatürde belirtilmesine rağmen[1] genel kanı olarak menstrüasyon (adet) siklusundaki kadınlar her ay kanama nedeni ile düzenli olarak demir kaybetmeleri  dolayısı ile bu demir birikimine daha az maruz kalırlar. Yine durumun tersi olarak menopoza girmiş kadınlar (daha yaşlı olanlar) genç olanlara göre demir maruziyetine daha fazla uğrarlar ve karaciğerlerine daha çok hasar alabilirler[2].

Tüm bu nedenlerle kronik hepatit c hastaları diyetlerindeki demir bakımından zengin gıda miktarlarını azaltmalıdırlar. Bununla birlikte demir diyetinizin önemli bir parçası olup tamamen de kesilmemelidir.

Demir içeriği zengin ve azaltılması gereken gıdalar

  • Kırmızı et ve sakatat
  • Mercimek,
  • Kayısı
  • İstiridye başta gelen gıdalardır ve aşırı tüketiminden sadece Hepatit C’de değil tüm karaciğer hastalıklarında kaçınılmalıdır.

Doktorunuz tarafından tavsiye edilmediği sürece demir takviyelerinden (ferrum, ferrosanol vb demir ilaçları) kaçınılmalıdır. Çünkü vücudunuzun daha fazla demiri atmasının başka bir yolu yoktur ve bu demir karaciğerinizde birikerek Hepatit C’nin verdiği karaciğer harabiyetini daha da arttırabilir.

Ayrıca C Vitamininin demirin besinlerden emilimini artırdığını da unutmamanız ve aşırı c vitamini tüketimininden de kaçınmanız gerektiğini unutmayın.

2. Yağ

Yağlar karaciğerde “yağlı dejenerasyon” ve hatta “yağlı siroz/karaciğer” yapabilirler. Bu yüzden Hepatit C diyeti esnasında yağların alımı kısıtlanmalıdır.

Esasen hepatit c olsun ya da olmasın her insanın doymuş yağ içeren gıdaları azaltıp doymamış yağa geçmeleri de en doğrusudur. Bu yolla kan kolesterol seviyeleri düşecek ve tüm organ sistemlerine daha az yük binen bir metabolizmaya sahip olacaksınız.

Doymuş yağlar: Et, hayvansal yağlar, tam yağlı süt, kek-bisküvi gibi hazır atıştırmalıklar gibi yiyeceklerde bol bulunur.

Doymamış yağlar: Balık, sebze yemekleri, zeytinyağı gibi gıdalarda daha ağırlıktadır.

Elbette yağ alımını tamamen kısıtlamak da başka hastalıklara sebep olacağından az miktarda almak en sağlıklısıdır. Metabolizmanın bir denge işi olduğunu unutmamak gerekir.

3. Protein

Proteinler kas yapımı ve sağlığı ile hücrelerin tamiri ve dengesi için gereklidir. Bir insanın günlük protein ihtiyacı 60-120 gram arasıdır. 

Yüksek miktarda protein alımı vücuttan karaciğer vasıtası ile atılan protein yıkım ürünlerinin kandaki miktarını arttırır. Bu da sonuç olarak karaciğere ekstra bir yük bindirir. Zaten hasta olan karaciğer bu ürünleri vücuttan uzaklaştıramadığı zaman ensefalopati denen tablo karşımıza çıkabilir. Bu durum ölümcül sonuçları olabilen tehlikeli bir tıbbi acildir.

Protein alımını kesmek son yıllarda yayınlanan makalelerde önerilmemektedir. Bunun yerine vücut ağırlığınıza bakarak her kilogramınız için günlük 1-1.5 gram protein almanız sizi hem aşırı protein yükünden hem de protein eksikliğinden dolayı oluşabilecek sıkıntılardan koruyacaktır.

4. Tuz

Karaciğer sirozu geliştiği zaman karında “asit” denilen sıvı birikimi olur. Son dönem karaciğer hastalığının habercisidir. Asit gelişmiş hastalar günlük tuz alımını 1 gram’dan daha aşağıya çekmelidir (neredeyse sıfır tuzlu bir diyet). Çoğu yiyecekte tuz olduğundan ekstra tuz kullanmak kesinlikle bu hastalarda yasaklanmalıdır.

Siroz tablosu oluşmamış hepatit c hastalarının da günlük tuz alımlarını kısıtlaması gerekir. Fakat bu kısıtlama sıfır tuz kuralı kadar katı olmaz.

Hangi besinlerde ne kadar tuz var ve günlük ne kadar tuz aldığınızın takibi için cep telefonu uygulamaları mevcut. Ben bunlardan “Sodium Tracker” isimli uygulamayı tavsiye ediyorum. Android telefonlar için buradan, Apple ürünleriniz için buradan uygulamaya gidebilirsiniz. Tabi başka alternatifler de mevcuttur, bakıp indirin derim.

5. Şeker

Hepatit C ve Diyabet hastalığı arasında belirgin bir ilişki olduğu yapılan çalışmalarla ortaya konmuş bir gerçektir[3][4]

Bu ilişki iki yönlüdür. Yani hem hepatit c hastalarında bozulmaya başlayan karaciğer fonksiyonları nedeni ile diyabete yatkınlık artar hem de bozulan kan şekeri regülasyonu nedeni ile biriken glukoz karaciğere zarar verir. Bu nedenle hepatit c hastalarının sanki bir şeker hastasıymış gibi şeker alımlarını kontrol etmelerinde fayda vardır.

6. Kahve/Kafein

Son çalışmalar kahve tüketiminin sanıldığının aksine karaciğer fibrozisinin siroza ilerleyen yolda hızını azalttığını göstermektedir[5].

Hepatit c diyeti, kafein
Bol kafein içeren kahve çekirdekleri görseli, Kaynak: Adobe Stock

Bu nedenle kahve tüketimi hastalara önerilir. Fakat bunun dozunu iyi ayarlamak, aşırıya kaçmamak gerekir. Günlük 100 mg kafein (ortalama 2 kupaya denk geliyor) karaciğer hasarının ilerleme hızını 3’te 1 oranında azaltır. Daha fazlasından kesinlikle kaçınmak gerekir.

7. Sebzeler

Çalışmalar, sebzelerin karaciğerindeki yağ asidi bileşimini azaltabildiğini ve atardamarlarda yağ birikintileri oluşturan aterojenik yağ asitlerine karşı koruma sağladığını göstermektedir.

Ayrıca atardamarlarda yağ birikintilerinin oluşması, koroner kalp hastalığı için önemli bir risk faktörü olan ateroskleroz adı verilen bir duruma neden olabilir. Hepatit C olsun ya da olmasın her insan için sakıncalı bir durumdur.

Bu nedenlerden dolayı günlük sebze ağırlıklı gıda tüketiminin hepatit c diyeti uygulayan kişilerde arttırılması gerekir.

8. Meyve Suları

En sağlıklısı meyveyi direkt olarak tüketmektir fakat çoğu kişi için bu zor olabilir. Bu durumlarda kendi yaptığınız meyve sularını içmenizde fayda vardır.

Özel bir öneri pek olmasa da şunların daha sık kullanıldığı ve önerildiği bir gerçektir;

  • Havuç, elma, pancar ve zencefil karışımı,
  • Salatalık, havuç ve pancar karışımı,
  • Kereviz, havuç ve pancar karışımı

 

hepatit c meyve suları, hepatit c diyeti

Yukarıda saydığım öneriler tamamen bilimsel çalışmalardan aldığım verilerden derlenmiştir. Bunun dışında hepatit c için başka bilimsel öneriler olabilse de çok fazla faydasının olduğunu düşünmüyorum. Hepatit c esnasında kendinize yapacağınız en büyük iyilik en kısa sürede bir hekime başvurarak yeni ilaçlarla tedavi olmaktır. Kocakarı ilaçları, sülük, deve dikeni ve benzeri şeylere yönelmemenizi tavsiye ederim (bu konuda ayrıca yazacağım).

 

Hepatit C Diyeti konusunda sormak istedikleriniz olursa bu sayfada yorum yapmaktan ya da bana ulaşmaktan imtina etmeyin.

Sağlıklı günler dileklerimle.

 

Kaynaklar

[1] Milliken JA, Brown TM. Hemochromatosis in a Menstruating Woman. Can Med Assoc J. 1963;88(20):1028-30.

[2] Hemochromatosis. Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hemochromatosis/symptoms-causes/syc-20351443. Published January 5, 2018. Accessed June 20, 2018.

[3] White DL, Ratziu V, El-Serag HB. Hepatitis C infection and risk of diabetes: a systematic review and meta-analysis. J Hepatol (2008) 49(5):831–44.10.1016/j.jhep.2008.08.006

[4] Hammerstad SS, Grock SF, Lee HJ, Hasham A, Sundaram N, Tomer Y. Diabetes and Hepatitis C: A Two-Way Association. Front Endocrinol (Lausanne). 2015;6:134.

[5] Dranoff JA, Feld JJ, Lavoie EG, Fausther M. How does coffee prevent liver fibrosis? Biological plausibility for recent epidemiological observations. Hepatology. 2014;60(2):464-7.

 

Dr. Bünyamin YILDIRIM

Tıp doktoru. Anesteziyoloji ve Reanimasyon. Ayrıca eski hepatit c hastası. Yeni tedavilerle virüsten tamamen kurtulmuş. Hepatit C hakkında bilinmeyenleri ve yeni gelişmeleri paylaşmak amacıyla bu web sitesini 2010 yılında kurdu. Hala içerik eklemeye ve karşılıksız yardım etmeye çalışıyor.

Hepatit C Hastalarının Diyetinde Ne Olmalı?” için 5 yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir